АТА-АНАЛАРҒА АРНАЛҒАН КЕҢЕС БАЛАЛАРДЫҢ СӨЙЛЕУ ТІЛІН ДАМЫТУДАҒЫ АРТИКУЛЯЦИЯЛЫҚ ЖАТТЫҒУЛАРДЫҢ МАҢЫЗЫ Логопед: Амирешева Бибінұр Ермекқызы
АТА-АНАЛАРҒА АРНАЛҒАН КЕҢЕС
БАЛАЛАРДЫҢ СӨЙЛЕУ ТІЛІН ДАМЫТУДАҒЫ АРТИКУЛЯЦИЯЛЫҚ ЖАТТЫҒУЛАРДЫҢ МАҢЫЗЫ
Логопед: Амирешева Бибінұр Ермекқызы
Қазіргі таңда мектепке дейінгі жастағы балалар арасында сөйлеу тілінің бұзылыстары жиі кездесуде. Дыбыстарды дұрыс айтпау, сөздерді бұрмалап айту, сөйлеу мүшелерінің әлсіз дамуы, сөйлеу қарқынының баяулығы – мұның барлығы баланың толыққанды қарым-қатынас жасауына, оқу әрекетіне және әлеуметтік бейімделуіне кері әсерін тигізеді. Осыған байланысты логопедиялық жұмыстың маңызды құрамдас бөлігі – артикуляциялық жаттығулар болып табылады.
Артикуляциялық жаттығулар дегеніміз не?
Артикуляциялық жаттығулар – сөйлеу мүшелерінің (тіл, ерін, жақ, таңдай, бет бұлшықеттері) қозғалысын дамытуға бағытталған арнайы жаттығулар жүйесі. Бұл жаттығулар баланың сөйлеу аппаратының икемділігін арттырып, дыбыстарды дұрыс айтуға дайындайды.
Артикуляциялық жаттығулардың мақсаты:
- сөйлеу мүшелерінің бұлшықеттерін күшейту;
- тіл, ерін, жақ қозғалыстарының дәлдігін арттыру;
- дыбыстарды дұрыс қоюға және автоматтандыруға жағдай жасау;
- сөйлеу тынысын қалыптастыру;
- баланың сөйлеуге деген қызығушылығын арттыру.
Артикуляциялық жаттығулардың маңыздылығы
Баланың сөйлеу аппараты жеткілікті дамымай тұрып, дыбыстарды дұрыс айтуы мүмкін емес. Сондықтан артикуляциялық жаттығулар:
- дыбысты қою алдындағы міндетті дайындық кезеңі болып табылады;
- сөйлеу кемшіліктерінің алдын алуға көмектеседі;
- баланың өзін еркін сезінуіне, сенімді сөйлеуіне ықпал етеді;
- логопедиялық түзету жұмысын тиімді етеді.
Артикуляциялық жаттығуларды орындау ережелері
Ата-аналар келесі талаптарды ескеруі өте маңызды:
- жаттығуларды күн сайын 5–10 минуттан орындау;
- бала шаршамайтын, көңілді жағдайда өткізу;
- жаттығуларды айна алдында орындау;
- әр қозғалысты баяу, нақты және дұрыс көрсету;
- баланы күштемей, мадақтап, қолдау көрсету.
Негізгі артикуляциялық жаттығуларға мысалдар
- «Күлімде» – ерінді созып күлу (ерін бұлшықеттерін дамыту).
- «Түтікше» – ерінді алға созу (дауыссыз дыбыстарға дайындық).
- «Ат шауып келеді» – тілмен таңдайды тарсылдату (тіл ұшын күшейту).
- «Сағат» – тілді оңға-солға қозғау (тілдің икемділігін арттыру).
- «Дәмді тосап» – тілді жоғары ерінге тигізу (тілдің көтеріңкі қозғалысы).
Бұл жаттығулар ойын түрінде орындалғанда баланың қызығушылығы артады және нәтиже тиімді болады.
Ата-аналарға арналған маңызды ескертулер
- Жаттығуларды тек логопед ұсынған тәртіппен орындау қажет;
- Баланың сөйлеуіндегі өзгерістерді мұқият бақылап, маманмен кері байланыс жасау маңызды;
- Үй жағдайында баламен көбірек сөйлесу, сұрақ қою, әңгімелесу – сөйлеудің дамуына үлкен әсер етеді;
- Теледидар мен гаджет уақытын шектеу ұсынылады;
- Балаға жылы қарым-қатынас пен қолдау көрсету – түзету жұмысының басты шарты.
Қорытынды
Артикуляциялық жаттығулар – баланың дұрыс сөйлеуінің іргетасы. Бұл жаттығуларды жүйелі және дұрыс орындау арқылы сөйлеу кемшіліктерінің алдын алып, баланың жалпы дамуына оң ықпал етуге болады. Ата-ана мен логопедтің бірлескен жұмысы ғана жоғары нәтижеге жеткізеді.
Бала – біздің болашағымыз. Оның дұрыс сөйлеуі – жарқын болашағының кепілі.